Czym są róże wielkokwiatowe syn. mieszańce herbatnie syn. hybrid tea
Według definicji ortodoksyjnej jest to potomek krzyżówki róży chińskiej/herbatniej/ i remontantki. Powoli jest ona jednak zarzucana na korzyść innego, szerszego zdefiniowania które mówi, że róże wielkokwiatowe to potomstwo mariażu róż chińskich/herbatnich/ i dowolnej innej grupy róż. Jest to największa i najliczniejsza grupa róż, szacuje się, że stanowią około 25% wszystkich odmian róż.
Czym charakteryzują się róże wielkokwiatowe?
Najkrócej definiując tą grupę róż można je wrzucić do jednego worka, jako niewielkie krzewy pionowego i wyprostowanego pokroju, najczęściej dorastające nie więcej jak do 150 cm wysokości. W naszych warunkach klimatycznych nigdy nie będą to specjalnie rozrośnięte krzewy bo ich odporność mrozowa nie przekracza – 20 C w większości odmian, więc zimy korygują najczęściej krzewy. Chyba, że je odpowiednio zabezpieczymy, najlepiej kopczykiem ziemnym wtedy można spać spokojnie, góra co najwyżej przemarznie, a co pod kopczykiem na wiosnę spokojnie odbije a że i tak je trzeba co roku przycinać krótko wiec jeszcze lepiej.
Geneza powstania róż wielkokwiatowych
Im więcej w danej odmianie będzie genów róży herbatniej tym ta odporność jest niższa. Róże herbatnie, których ojczyzną są Chiny, w tym ciepłym klimacie kwitną non stop i nie wchodzą w okres spoczynku, ale jednocześnie ich mrozoodporność nie przekracza – 7 C. Zdolność powtarzania kwitnienia non stop, została przeniesiona do krzyżówek z różą europejską, która kwitnie tylko raz w roku ponieważ szybko musi wydać nasiona i przygotować się do mroźnej zimy. Jest to proces naturalny, który służy do przetrwania i zachowania gatunku. Dlatego pierwsze róże chińskie, które pojawiły się w Europie pod koniec osiemnastego wieku, nie miały szans przeżycia w uprawie ogrodowej. Musiały być na zimę specjalnie zabezpieczane. Rosły w szklarniach i oranżeriach i były krzewami dla wąskiej grupy bogatych i bardzo bogatych. Dlatego ówcześni hodowcy zaczęli poszukiwać możliwości wzrostu ich odporności na mróz, poprzez krzyżowanie z różami miejscowymi, europejskimi. Genetyka i cała nauka nie była zaawansowana na dzisiejszym poziomie, ba nie istniała jeszcze w głowach ówczesnych hodowców. Ogrodnicy musieli główkować i czynić pewne próby mając do dyspozycji tylko własne obserwacje przyrody i swoje doświadczenie botaniczne. Na takiej zasadzie wykoncypowano, że jedna roślina może dodać odporności na zimno innej roślinie. Remontantki, grupa mieszańców róż europejskich, miała całkiem zadowalającą odporność mrozową. Niektóre z odmian nawet -29, -30 C co w warunkach Europy Zachodniej było odpornością na mróz bardzo wysoką. Gdy jednakże remontantki zostały skrzyżowane z odmianami herbatnimi (chińskimi) powołując do życia róże wielkokwiatowe, ta odporność niebezpiecznie spadła i dopiero odkrycie i upowszechnienie w połowie XIX wieku okulizacji przeprowadzanej na odmianach odpornych na duże spadki temperatur, pozwoliło upowszechnić mieszańce herbatnie (wielkokwiatowe) na szeroką skalę. Dzięki temu zabiegowi koniec XIX wieku rozpoczął królowanie w naszych ogrodach odmian wielkokwiatowych na szeroką skalę.
Charakterystyka róż wielkokwiatowych
Czy róże wielkokwiatowe są odporne na mrozy?
Wprowadzając taką odmianę do ogrodu musimy mieć świadomość dość niskiej odporności na przemarzanie tej grupy róż, porównując plejadę innych grup różanych. Dlatego najważniejsza kwestia ochrony, to konieczność ich kopczykowania. Ziemia bowiem, a zwłaszcza ta próchniczna, bogata w substancje organiczne ma doskonałe właściwości izolujące i wystarczy niewielki kopczyk by ochronić podstawę krzewu przed przemarzaniem. Pozostałą część krzewu usuwamy na wiosnę. O ile bowiem róże chińskie (herbatnie) nie cierpią mocnego cięcia, o tyle ich mieszańce - róże wielkokwiatowe, wprost odwrotnie, cięcie nawet i to mocne nie jest dla nich problemem a nawet im służy. Dzięki krótkiemu, radykalnemu wiosennemu cięciu wypuszczają proste, mocne pędy zakończone z reguły jednym eleganckim dużym kwiatem o średnicy 10 – 12 nawet 15 cm. Niektóre z odmian wielkokwiatowych, które mają w genach rose multiflore, budują na pędach niewielkie grona, jednakże nie jest to więcej niż pięć pąków. Pozostawienie ich wydłuża czas kwitnienia, ale pogarsza jakość kwiatów, dlatego uszczykiwaniem jest zabiegiem szeroko stosowanym w produkcji szklarniowej róż na kwiat cięty. Oczywiście preferuje się tu odmiany zakładające z reguły jeden kwiat.
Na co zwracać uwagę przy zakupie sadzonek róż wielkokwiatowych?
Są odmiany róże wielkokwiatowych, które mogą również, osiągać spore wysokości, ich pędy potrafią dorosnąć nawet do 2 – 3 m . To tak zwane klimbery. Otrzymano je między innymi drogą selekcji i prac hodowlanych. Zauważono, że wiele odmian mieszańców herbatnich daje samoistne mutacje, tzw. sporty, które odpowiednio rozmnożone wzbogacają i uatrakcyjniają ofertę mieszańców herbatnich.
Forma i odporność róż wielkokwiatowych
Najlepsze metody na piękne kwitnienie róż wielkokwiatowych
Największą ozdobą krzewu są wielkie kwiaty, i to one przyciągają wzrok skupiany na roślinie, odsuwając uwagę od ulistnienia, które schodzi na dalszy plan. Same liście, są najczęściej dość pokaźnych rozmiarów i prawie zawsze są 5- 7 listkowe. Ich kolorystyka jest przeróżna ale już faktura liścia jest najczęściej gładka i lśniąca, lub półmatowa. Są to cechy ważne, bowiem liść przez swe skontrastowanie z kwiatem daje dodatkowe efekty wizualne, wzmacniając, podkreślając lub osłabiając wrażenie. W sumie są to kwestie drugorzędne, bo spełnia on rolę dodatku, wypełniacza, jednak o tyle ważne, by był tłem eleganckim i zdrowym. I tutaj pojawia się słaba strona róż wielkokwiatowych, podatność na zarodniki chorób grzybowych, i najczęściej występującą czarną plamistość. Przodkowie mieszańców, róże chińskie były i są stosunkowo odporne na tą trudną przypadłość różaną, ale drogą krzyżowań choroba została zaimplikowana wraz z genami róży Persian Yellow. Odmiana wzbogaciła róże wielkokwiatowe (mieszańce herbatnie) o nowy kolor – żółty i jego pochodne, ale jednocześnie przydała im podatności na tę chorobę.
Aromat i kolor - jak podkreślić atuty róż wielkokwiatowych?
Sprawca tej przypadłości, francuski hodowca Joseph Pernet Ducher jest tu w zasadzie bez winy jako, że nie miał on bladego pojęcia o tym , że taka choroba występuje. Krzyżuje wiele odmian, przez wiele lat, ponieważ otrzymanie koloru żółtego wśród nowych odmian staje się ideą jego życia. Ponieważ szkółki różane zlokalizowane ma w przemysłowej atmosferze Lyonu, gdzie powietrze zanieczyszczone jest siarczynami nie ma możliwości wystąpienia tej choroby. Powietrze zawiera naturalne fungicydy i stąd jego różane krzewy nie są porażane grzybem.
Kwiaty i zapach róże wielkokwiatowe
Formy kwiatów
Kwestia najważniejsza w nowej grupie odmian wielkokwiatowych kwiat, jego forma, wielkość, kształt i zapach. Przede wszystkim nie mamy do czynienia z jedną, ścisłą formą kwiatu. Pierwsze mieszańce herbatnie, miały kwiaty trochę jak gdyby pękate o mocno wywijających się płatkach. Potem wykształtował się inny typ kwiatu – określany angielskim terminem high -centered bloom form – w naszej terminologii nie ma takiego określenia. Najprościej rzecz ujmując klasyczny duży kwiat róży wielkokwiatowej. Forma ta zdominowała kanon piękna róży na blisko sto lat. W tej konwencji, kwiat rozwija się ze spiczastego pączka w wysmukły, niejednokroć dochodzący do 5 cm długości pąk(jak np. u odmiany Beaute), który z wolna rozwijając się stanowi o największych walorach estetycznych tego kwiatu. Kolejna faza prac hodowców daje nam kwiaty mieszańców herbatnich niezbyt atrakcyjne. W dzisiejszym świecie następuje powrót do starych form, by kwiaty mieszańców herbatnich wyglądały jak dawne galijskie czy centifolie. I hodowcy przy obecnym stanie wiedzy, genetyce, itd. Podejmują takie wysiłki.
Różnorodność form kwiatowych
Współczesne mieszańce herbatnie, w tym odmiany wielkokwiatowe, mogą mieć pąki okrągłe z których później rozwiną się ćwierćrozetowe lub rozetowe kwiaty. Jak na przykład pokazuje nam dorobek angielskiego hodowcy Dawida Austina. Są też odmiany , które mając klasyczny pąk potrafią rozwinąć z niego kwiat ćwierćrozetowy.
Co możemy powiedzieć o kolorystyce odmian wielkokwiatowych?
Dzięki wprowadzeniu do róż koloru żółtego, otrzymaliśmy przebogatą plejadę barw i odcieni. Z kolorem bardzo ściśle powiązane są ich zapachy. Przykładowo róże żółte i zbliżone do żółtych, najczęściej mają zapach owocowy i nuty lekkie, orzeźwiające. Z kolei czerwone a zwłaszcza ciemno czerwone, szczycą się zapachami pochodnymi od róż damasceńskich, a więc przesycone zapachem ciężkim, korzennym. Nie jest prawdą jakoby róże współczesne a zwłaszcza mieszańce herbatnie miały problemy z zapachem, a tak naprawdę to pachną tylko róże dziewiętnastowieczne, czyli ich przodkowie. Otóż badania statystyczne pokazują zupełnie co innego. To właśnie mieszańce herbatnie (róże wielkokwiatowe), są najczęściej pachnącymi odmianami róż. W produkcji masowej używa się odmian, które są w uprawie najłatwiejsze w danym klimacie, jak w naszym kraju odmiana Hansa uprawiana na płatki, w Bułgari na olejki różane, zapachowe róża damasceńska Kazanlik. Najpiękniej i najdłużej , już po zasuszeniu płatków pachnącą różą jest burbońska Madame Isaac Pereire – służyła więc i służy nadal do produkcji torebek zapachowych. Poza tymi wyjątkami mieszańce herbatnie, jeżeli chodzi o zapach, w niczym innym grupom róż nie ustępują.
Istotne odmiany róż wielkokwiatowych
Od powstania tej grupy róż na rynku wciąż pojawiają się nowe odmiany, które urzekają nas swoim kolorem, formą kwiatu lub zapachem. Patrząc obecnie i wstecz nie sposób pominąć wielu odmian, które zdobyły światową sławę i uznanie, ze względu na wiele, kilka lub jakąś wybitną cechę danej odmiany wielkokwiatowej. Spójrzmy zatem na kilka odmian, które na stałe weszły do najbardziej rozpoznawalnej i rozpowszechnionej czołówki, jako przedstawicielki odmian róż wielkokwiatowych. Barwny korowód rozpoczniemy od najbardziej rozpowszechnionej róży świata bardzo starej już w naszym XXIw. bo z 1935r. Znana pod wieloma nazwami, najpopularniejsza dla niej, to Peace. Jest to róża wielkokwiatowa o kolorystyce trudnej do określenia, od żółtej poprzez kremową z malinowym policzkiem i pięknym zapachem. Zdobywczyni wielu medali i nagród. Kolejna popularna odmiana wielkokwiatowa tym razem o ciemnym czerwonym kolorze i w standardowym klasycznym kształcie, to Ingrid Bergman. Nie sposób pominąć dorobku naszego polskiego hodowcy Stanisława Żyły i jego standardów jak Chopin i Venrosa. Odmiany o klasycznych mocnych barwach. Chopin jedyna w swoim rodzaju o odcieniu śmietanowej bieli i Venrosa w urzekającym amarantowym różu.
Zastosowanie róż wielkokwiatowych - od rabatu do wazonu
Róże wielkokwiatowe w ogrodach sadzimy w miejscach eksponowanych. Ozdobią wejście do domu, stworzą elegancką rabatę na tle trawnika. Odmiany o mocnym zapachu warto umieścić obok miejsc wypoczynku, przy tarasach i balkonach, altanach. Pamiętajmy, że to idealna grupa bukietowa, z tych róż stworzymy okazjonalne wiązanki i bukiety. Możemy je na rabatach łączyć z każdą grupą róż i bylinami, których drobne kwiaty jeszcze podkreślą piękno odmian wielkokwiatowych.
